رکورد تورم مرداد ۱۴۰۵؛ تورم سالانه به ۶۹.۹ درصد رسید و دلار شهریور را با جهش شروع کرد

نویسنده: تحریریه اقتصادی یومیکس ·
انتشار: ۳ شهریور ۱۴۰۵ ·
آخرین به‌روزرسانی: ۱۶ شهریور ۱۴۰۵

مرکز آمار گزارش مرداد را که منتشر کرد، تیتر همه‌جا یکی شد. تورم سالانه ۶۹.۹ درصد. پایین‌تر از تیتر اما سه عدد دیگر هم بود که کمتر کسی رویشان ایستاد؛ خوراکی‌هایی که در یک سال ۱۲۷.۵ درصد گران شده‌اند، شکاف تورمی دهک‌ها که سه ماه پیاپی باز شده، و شاخص قیمتی که حالا روی عدد ۷۰۰.۱ نشسته. چند هفته بعد هم دلار در شهریور از ۲۰۰ هزار تومان گذشت و تا بالای ۲۲۵ هزار تومان رفت. در این مقاله می‌بینیم این اعداد از کجا می‌آیند، چرا آمار نهادهای مختلف با هم نمی‌خواند، و مردم در چنین شرایطی معمولاً چه گزینه‌هایی برای حفظ ارزش پولشان روی میز دارند.

تورم مرداد ۱۴۰۵ دقیقاً چقدر بود؟

شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) خانوارهای کشور در مرداد ۱۴۰۵ روی عدد ۷۰۰.۱ ایستاد. نسبت به تیرماه ۳.۴ درصد بالا رفته و نسبت به مرداد سال قبل، ۸۹ درصد. نرخ تورم سالانه، یعنی میانگین دوازده ماه منتهی به مرداد، هم به ۶۹.۹ درصد رسید.

این اعداد وقتی ملموس می‌شوند که رویشان زندگی واقعی بگذاریم. خانواری که مرداد پارسال ماهی ۲۰ میلیون تومان خرج می‌کرد، امسال برای خرید دقیقاً همان اقلام باید حدود ۳۷.۸ میلیون تومان بپردازد. نزدیک دو برابر، فقط در دوازده ماه. میانگین تورم نقطه‌به‌نقطه کشور بین سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶ حدود ۸.۸ درصد بود. چیزی که امروز شرایط عادی به نظر می‌رسد، ده سال پیش تیتر یک روزنامه‌ها می‌شد.

تفاوت تورم سالانه، نقطه‌به‌نقطه و ماهانه در چیست؟

بخش زیادی از سردرگمی مردم سر آمار تورم از همین‌جا شروع می‌شود. سه عدد متفاوت وجود دارد و هر کدام به سوال متفاوتی جواب می‌دهند.

چون نرخ سالانه میانگین دوازده ماه است، همیشه با تأخیر و کندتر حرکت می‌کند. به همین دلیل هم امروز از عدد نقطه‌به‌نقطه عقب‌تر است. نقطه‌به‌نقطه دارد سرعت واقعی این روزهای گرانی را نشان می‌دهد و سالانه هنوز ماه‌های آرام‌تر پارسال را با خودش حمل می‌کند. اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، نرخ سالانه در ماه‌های آینده هم بالاتر می‌رود، حتی اگر گرانی متوقف شود.

روند سه ماه اخیر

مسیر رسیدن به رکورد مرداد را می‌شود در سه ماه قبلش دنبال کرد.

چرا آمار بانک مرکزی و مرکز آمار یکی نیست؟

دو خبرگزاری برای یک ماه دو عدد متفاوت می‌دهند و هیچ‌کدام هم اشتباه نکرده‌اند. بانک مرکزی و مرکز آمار ایران هر دو تورم را محاسبه می‌کنند، ولی سبد کالای مرجع و روش وزن‌دهی‌شان با هم فرق دارد. نتیجه‌اش را در خرداد ۱۴۰۵ دیدیم. تورم نقطه‌به‌نقطه اعلامی مرکز آمار (۸۸.۶ درصد) حدود ۵.۵ واحد درصد بالاتر از رقم بانک مرکزی بود. این اختلاف در یک سال گذشته تقریباً همیشه در همین جهت بوده است.

شکاف تورمی دهک‌ها؛ رکورد تازه نابرابری

زیر عدد سرتیتر، بخش نگران‌کننده‌تری هم در گزارش مرداد هست. تورم سالانه برای دهک دهم (پردرآمدترین خانوارها) ۶۷.۶ درصد بود و برای دهک دوم، ۷۸.۳ درصد. فاصله بین این دو به ۱۰.۷ واحد درصد رسیده، در حالی که تیرماه ۹.۶ واحد و خرداد ۸.۴ واحد بود.

یعنی گرانی روی همه به یک اندازه فشار نمی‌آورد. هر ماه که می‌گذرد، خانوار کم‌درآمد سهم بیشتری از تورم را می‌پردازد و شکاف معیشتی بازتر می‌شود.

خوراکی‌ها؛ سنگین‌ترین ضربه به سفره خانوار

تورم نقطه‌به‌نقطه گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» در مرداد ۱۴۰۵ به ۱۲۷.۵ درصد رسید (در برخی گزارش‌ها ۱۲۸ درصد ذکر شده). قیمت این گروه در یک سال بیش از دو برابر شده است. در همین ماه، تورم ماهانه خوراکی‌ها ۳.۶ درصد بود در برابر ۳.۳ درصد برای کالاهای غیرخوراکی و خدمات.

سهم خوراک در سبد هزینه خانوار کم‌درآمد به‌مراتب بیشتر از خانوار پردرآمد است. خانواری که نیمی از درآمدش را خرج غذا می‌کند، از تورم ۱۲۷ درصدی خوراکی ضربه‌ای می‌خورد که خانوار دهک دهم عملاً حسش نمی‌کند. بخش بزرگی از آن ۱۰.۷ واحد فاصله دهک‌ها از همین‌جا می‌آید.

از تورم مرداد تا جهش دلار در شهریور ۱۴۰۵

آمار تورم مرداد که منتشر شد، بازار ارز هم شهریور پرنوسانی را شروع کرد. دلار آزاد که ابتدای ماه حدود ۲۰۰ هزار و ۵۰۰ تومان معامله می‌شد، در دو هفته مسیر تندی را طی کرد.

شهریور پارسال دلار حوالی ۱۰۰ تا ۱۰۲ هزار تومان بود، یعنی رشدی نزدیک به ۱۲۰ درصد در یک سال. هم‌زمان نرخ فروش حواله دلار در مرکز مبادله حدود ۱۶۱ هزار تومان ماند و فاصله زیاد این دو نرخ، خودش یکی از نشانه‌های فشار روی بازار است.

روایت مسئولان از این جهش یکسان نبود. سخنگوی دولت رشد قیمت را به فشار تحریم‌های آمریکا و آنچه پیمان‌شکنی مکرر واشنگتن خواند نسبت داد. رئیس‌کل بانک مرکزی هم در واکنش به نوسان‌های بازار و خطاب به رئیس‌جمهور آمریکا گفت:

«ایران ارز دارد، به قدر کافی هم دارد.»

رئیس‌کل بانک مرکزی، شهریور ۱۴۰۵

در همان گزارش‌ها آمده که بخشی از رشد نرخ دلار بیشتر از فضای روانی بازار می‌آید تا عوامل بنیادی. کارشناسان اقتصادی اما معمولاً چند عامل را کنار هم می‌گذارند. تورم مزمن ساختاری، ناترازی بودجه، رشد نقدینگی و تشدید تنش‌های سیاسی و امنیتی منطقه. حلقه‌ای که از دل این عوامل بیرون می‌آید کوتاه و آشناست. نقدینگی رشد می‌کند، تورم بالا می‌رود، انتظارات تورمی مردم را به سمت خرید ارز می‌برد و گران شدن ارز دوباره قیمت کالاهای وارداتی و در نتیجه تورم را بالا می‌کشد. رد پای همین حلقه در جدول سه‌ماهه بالا هم پیداست.

تحلیل یومیکس: کدام روایت جهش دلار را بهتر توضیح می‌دهد؟

سه روایت روی میز است. تحریم و فشار خارجی، فضای روانی بازار، و عوامل ساختاری مثل نقدینگی و کسری بودجه. به نظر ما هیچ‌کدام به‌تنهایی کل ماجرا را توضیح نمی‌دهند، ولی وزنشان یکسان هم نیست.

فضای روانی می‌تواند توضیح دهد چرا دلار در یک روز خاص از ۲۲۱ به ۲۲۸ هزار تومان می‌پرد و بعد به ۲۲۵ برمی‌گردد. چیزی که با هیجان توضیح داده نمی‌شود، رشد ۱۲۰ درصدی در دوازده ماه است. هیجان می‌آید و می‌رود؛ روندی که یک سال ادامه دارد، پایه پولی می‌خواهد.

یک نشانه ملموس‌تر هم در همین گزارش هست. فاصله نرخ حواله در مرکز مبادله (حدود ۱۶۱ هزار تومان) با بازار آزاد (حدود ۲۲۵ هزار تومان) نزدیک ۴۰ درصد است. اگر ماجرا فقط هیجان کوتاه‌مدت بود، این شکاف باید سریع بسته می‌شد. باز ماندنش برای هفته‌ها بیشتر به محدودیت عرضه ارز در نرخ رسمی اشاره می‌کند تا به رفتار احساسی خریداران.

جمع‌بندی ما این است که هیجان بازار زمان و شدت جهش را تعیین می‌کند و عوامل ساختاری جهت آن را. برای کسی که می‌خواهد این بازار را دنبال کند، پیامد عملی‌اش روشن است. سقف و کف یک روز خاص سیگنال قابل اتکایی نیست و بهتر است دو عدد دیگر را ماهانه دنبال کنید: رشد نقدینگی و فاصله نرخ رسمی با بازار آزاد. این دو معمولاً زودتر از تیتر خبرها جهت را نشان می‌دهند.

تورم ۷۰ درصدی با پس‌انداز شما چه می‌کند؟

وقتی تورم سالانه نزدیک ۷۰ درصد باشد، پول نقد و سپرده ریالی سریع‌تر از چیزی که به نظر می‌رسد آب می‌رود. با فرض ادامه همین نرخ، قدرت خرید ۱۰۰ واحد پول امروز این‌طور تحلیل می‌رود.

این جدول یک محاسبه ساده است و ادعای پیش‌بینی ندارد. با این حال سود سپرده بانکی در چنین نرخ تورمی فقط بخش کوچکی از این افت را جبران می‌کند. هر بار که تورم رکورد می‌زند، جست‌وجوی مردم برای دارایی‌هایی که سرعت این کاهش ارزش را کم کند بالا می‌رود.

مقایسه راهکارهای رایج حفظ ارزش دارایی

در اقتصاد ایران معمولاً چهار دسته دارایی به‌عنوان پوشش تورمی شناخته می‌شوند. هیچ‌کدام بی‌ریسک نیستند و انتخاب درست به شرایط خود شما بستگی دارد. جدول زیر یک مقایسه کلی و آموزشی است و توصیه سرمایه‌گذاری نیست.

طلا، ارز و مسکن

طلا و سکه سال‌هاست انتخاب پیش‌فرض خیلی از خانوارهای ایرانی است. هم نقد کردنش راحت است و هم با سرمایه کم می‌شود شروع کرد. در عوض قیمت سکه علاوه بر اونس جهانی و نرخ دلار به حباب بازار داخلی هم وابسته است و همین کار پیش‌بینی را سخت می‌کند. ارز خارجی رفتار مشابهی دارد، با این تفاوت که نگهداری فیزیکی‌اش ریسک خودش را دارد. مسکن هم در بلندمدت کارنامه خوبی داشته، ولی سرمایه اولیه‌اش سنگین است و نقدشوندگی پایینی دارد. خانه‌ای که فوری بخواهید بفروشید، معمولاً زیر قیمت می‌رود.

دارایی‌های دیجیتال و رمزارزها

در سال‌های اخیر بخشی از سرمایه‌گذاران ایرانی به بیت‌کوین هم به چشم یک گزینه پوشش تورمی نگاه می‌کنند. عرضه محدود برخی رمزارزها (سقف ۲۱ میلیون واحدی بیت‌کوین) و بی‌ارتباطی این بازار با سیاست پولی کشورها، دو دلیل اصلی این توجه است. اما همان‌طور که در جدول دیدید، نوسان این بازار به‌مراتب بیشتر از باقی گزینه‌هاست و افت ۳۰ درصدی در چند هفته چیز عجیبی نیست. ورود بدون دانش فنی و بدون مدیریت ریسک، عملاً یعنی تبدیل یک ریسک (تورم) به ریسک بزرگ‌تر.

این محتوا صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی و آموزشی دارد و توصیه سرمایه‌گذاری نیست. پیش از هر تصمیم مالی، شرایط شخصی خودتان را بسنجید و در صورت نیاز با یک متخصص مالی مشورت کنید.

چک‌لیست انتخاب دارایی مناسب برای پوشش تورم

جمع‌بندی

تورم ۶۹.۹ درصدی مرداد ۱۴۰۵ نقطه اوج مسیری بود که از خرداد (۶۲.۰ درصد) شروع شد و در تیر (۶۶.۰ درصد) ادامه پیدا کرد. زیر آن عدد سرتیتر، دو اتفاق مهم‌تر افتاده است. خوراکی‌ها با تورم ۱۲۷.۵ درصدی سفره خانوار را هدف گرفته‌اند و شکاف تورمی دهک‌ها سه ماه پیاپی بازتر شده است. جهش دلار در شهریور هم فشار را دوچندان کرد. برای تصمیم‌گیری در چنین شرایطی، دنبال کردن روند چند ماهه به‌مراتب مفیدتر از واکنش نشان دادن به عدد یک ماه است.

سوالات متداول

منابع